Wednesday, June 5, 2019

I didn’t know Binyavanga Wainaina but…

I didn’t know Binyavanga Wainaina but…

Ronald B. Ndesanjo

Personally, I didn’t know Kenneth Binyavanga Wainaina (a.k.a Binya) until the sad news about his passing broke. It was on a morning of the 22nd of May while I was attending the 11th annual Mwalimu Julius K. Nyerere Intellectual Festival at the University of Dar es Salaam. I hope there will be a Binya’s Festival in the near future.

First, it was through a post of an extract from Binya’s famous essay “How to Write About Africa.” The truth is that I had never read any of Binya’s work till that day. The extract was simply great. I don’t have those fancy words to describe it. All I can I say is this: It moved me! I was awed with the power of imagination that went into that extract. I had not yet read the whole essay remember. There is this other thing they use a lot in literature… yes, satire!

Then, I started seeing condolences pouring. It was in one of those WhatsApp groups to which I am a member. And these were from people in the group that knew Binya or his work or both. My first reaction was how come so great a person with such great works ever existed without my knowing him? As if that were not enough, my next door neighbor - a Kenyan!

 Frantically, I searched the internet to keep up with the pace. Boom! Here came the real thing: Kwani? I quickly made the connection. So, this was the genius behind Kwani? Ah!

I knew Kwani? But never its co-founder. I will introduce one person whom, I guess, was the link between me and Binya's co-creation. This is none other than Yvonne Adhiambo Owour, another great Kenyan writer and winner of the 2003 Caine Prize for African Writing, just a year after Binya scooped the same. 

Between 2009 and 2010, I had the honor of working alongside Yvonne and a handful of other great minds in an ambitious project. The Aga Khan University in Nairobi-Kenya was creating (from scratch) a Faculty of Arts and Sciences in East Africa, more or less like the one in Karachi, Pakistan. We were two broad teams; an academic planning team where I was attached and a facilities planning team. The academic planning team had sub-teams under it.

Yvonne was leading the Digital Expressive and Business Arts (DEBA) team. I was in the Material, Natural and Systems Sciences (MNSS). Well, to cut the long story short, our task was to design what would become an undergraduate degree programs for the university. 

It was during this time that I got the feel of Kwani? Yvonne used to hold weekly sessions where its writers would come and share their works and writing experiences. The idea behind this, I think, was for the work we were doing at the university to get some inspiration from those who have been there and done it.

There were moments when I wondered what a geographer like me was doing with these literature enthusiasts. I don’t know whether it is because of the head of academic planning at that time who always insisted that we worked in sync so that each one knows what the other programs were doing. Or just that I had this deeply engrained appreciation for art, literature, and related genres but had increasingly lost touch with them after being tormented with No Longer at EaseMine Boy and The Great Ponds in secondary school. 

Did I mention that it’s the rubber-stamp-look of Kwani? logo that has always amazed me. I wonder who designed it! The logo aside, the talents these young writers demonstrated was mind-blowing. Some had already published their works and I could tell, then, that it wasn’t piece of cake. I was just coming from my 6 years of university life but had never encountered literature or art professors leading similar initiatives.

That was Binya!

Not long after that I returned home to Tanzania to take up a teaching position at my Alma Mater, the University of Dar es Salaam. The encounter with with Kwani? is an experience I continued to cherish. Reading about how several people knew its cofounder in the wake of Binya's untimely demise, one can’t deny the fact that he was a true generous genius. 

He touched so many people’s lives in so many ways. What I  have really come to admire about him, posthumously, is his daring attitude (if I may thus call it) that demystified literature and art as things of the university. He was, ironically, a typical nonconformist. I think Binya was one of very few people who fully demonstrated to us that you can go extremely contrary to the norms and traditions and still make a huge impact.

Some articles I have read about Binya in mainstream media in the region these two past weeks show how he battled with art and literature barons. Most of them have locked themselves in university departments of arts and literature, publishing houses and the like. Binya proved to us that literature and art is not the thing of the university and academics alone. 

The truth of the matter is that, they - art and literature - have virtually died there - in the ivory towers. Literature departments in several universities in the region, for instance, are mere appendages of education departments just busy preparing literature teachers for secondary schools. Binya brought literature and art into the streets and created space for raw talent mostly those who had never set their feet in the hallowed university halls or any other formal higher learning institutions, for that matter. Nor in Alliance Française, British Council and Goethe Institut located within East Africa.
I am very sure this is how not to write about Binya. But, at least, I made my ignorance about this great child of Africa more precise. His legend will leave on, illuminating our intellectual paths and literary imaginations.

Rest In Power Binyavanga Wainaina!

Nani hasa alimpa Magufuli Urais?

Nani hasa “alimpa” Magufuli Urais?

Dastan Kweka

Hivi karibuni, Rais John Pombe Magufuli alitoa kauli, akiwa katika ziara “ya kikazi” huko Mbeya, na kusema kuwa hakustahili kuwa Rais, bali “wananchi” ndio walioamua kumpa hiyo nafasi.

Nanukuu:

“Mlinichagua kuwa kiongozi wenu, mimi sikustahili kuwa Rais, ninyi wananchi wa Mbarali na wananchi wengine mliamua kuwa Magufuli tunampa Urais na ninafahamu mlikua na sababu za msingi za kufanya hivyo… .”

Kauli hii iliibua mijadala kiasi, hasa kwa sababu ya utata wa tafsiri ya dhana ya “kutostahili” ambayo Rais aliitumia. Utata kwa sababu kutostahili kunaweza kumaanisha:

 (i) kukosa sifa au vigezo vya kushika nafasi husika;
 (ii) unyenyekevu, hasa kwa kuashiria hadhi ya juu ya nafasi husika (Urais);
(iii) ukuu wa wananchi, kwa maana ya wao kuwa chanzo cha mamlaka ya serikali. 
Je, Mheshimiwa Rais alikua akirejea maana ipi kati ya hizi?

Katika kauli yake, Rais alitamka kuwa wananchi ndiyo walioamua kumpa Urais. Maana yake ni kuwa, wao ndio waliomchagua, miongoni mwa wengi walioitaka nafasi hiyo. Hata hivyo, katika mfumo wetu wa uchaguzi, vyama huchagua na kusimamisha wagombea, kisha kuwanadi kwa wananchi, wakiwashawishi na kutarajia chaguo lao litaungwa mkono. 

Isitoshe, kutokana na “kutamalaki” kwa chama tawala nchini – Chama cha Mapinduzi (CCM) – mtia nia ambae huteuliwa na CCM kugombea, hasa katika kiti cha Urais, huwa kama Rais ambaye anasubiri kuapishwa tu. Maana yake ni kuwa, linapokuja suala la nani anakuwa Rais, CCM ina kura ya turufu (katika muktadha wa kutamalaki kwake), kama “alivyo nayo mwananchi.” 

Swali la msingi hapa ni: 

Je, kwa nini Rais hakusema ni chama ndicho kilichompa Urais?
Mchakato wa kumpata mgombea wa Urais wa Chama Cha Mapinduzi, katika uchaguzi wa mwaka 2015 uligubikwa na mengi, na kujeruhi wengi. Miongoni mwa walionekana kujeruhiwa, hasa kwa kuzingatia ukali wa maoni yake, ni Mzee Hassan Nassoro Moyo, ambae alivuliwa uwanachama kabla hata ya uchaguzi Mkuu. Yeye, baada ya kutokea ambayo hakuyatarajia, hakukaa kimya.

Alinena: 

“Viongozi wetu walikua na watu mfukoni, wakaona wamchukue yeyote barabarani. Unawezaje kumteua mtu ambaye hajawahi kuwa hata balozi wa nyumba 10? Je, anaijua misingi ya chama? Anakijua Chama? Anatosheleza?”
Kauli ya Mzee Moyo iliashiria uwepo wa viongozi katika chama tawala ambao walikua na nia ya kumteua mgombea waliyemtaka. Pia alituhumu kuwa walifanya hivyo, kwa kukiuka kanuni. Lakini, je, inawezekana kikundi cha viongozi ndani ya CCM kikawa na ushawishi kwa kiwango cha kuweza kumteua mgombea wa Urais kinayemtaka, mbali na kwamba Mkutano Mkuu wa chama ni mkusanyiko wa wajumbe kutoka nchi nzima, na wenye masilahi na machaguo ambayo hayashabihiani mara zote? 

Mbali na hoja za kimchakato, Mzee Moyo alihoji kama mgombea wa CCM alikua “anastahili” kwa kukosoa historia yake ya uongozi katika chama, labda kwa lengo la kusisitiza hoja ya ukuu wa chama.
Katika juhudi za kujibu baadhi ya manung'uniko ya wanachama wenzake, kama Mzee Moyo, Rais wa wakati huo – Jakaya Mrisho Kikwete – alizungumza katika mkutano wa kufunga kampeni za Urais za CCM Mkoani Mwanza, na kusema yafuatayo (kuanzia dakika ya 6:02 mpaka 6:06):

"Mwenyezi Mungu akitaka lake linakuwa."

Kisha kuanzia dakika ya 7:40, Kikwete anasikika akisema:

 "Kura zilimwangukia Magufuli." 

Ukisikiliza hiyo hotuba, utaona kuwa Rais (mstaafu) Kikwete, alitumia lugha ya kukubali matokeo. Lugha inayoonesha kutokuwa na ushawishi (wa kutosha?) katika mchakato wa kumpata Rais (Magufuli). Kwamba, aliyemtaka Rais Magufuli ni Mwenyezi Mungu.

Je, hii ni ishara kuwa Magufuli hakuwa miongoni wa “watu” ambao viongozi waliokua nao “mfukoni”, na hivyo Mzee Moyo hakuwa sahihi?

Katika hotuba ya Rais wa awamu ya 5 wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mheshimiwa John Pombe Magufuli, aliyoitoa mara tu baada ya kuapishwa, alimshukuru sana Rais Mstaafu Kikwete kwa kusema yafuatayo (kuanzia dakika ya 9:48 na kuendelea):

"Kama haitoshi, mzee huyu akiwa mwenyekiti wa CCM akanipa nafasi na dhamana ya kupeperusha bendera ya CCM kwa nafasi ya Urais."

Je, kura za Urais, na hivyo Urais, “ulimwangukia” Magufuli, kwa kudra za Mwenyezi Mungu, kama alivyosema Rais (mstaafu) Kikwete, au ni Kikwete “alimpa” kama asemavyo Magufuli, na alivyotuhumu Mzee Moyo?

Hata hivyo, katika hotuba hiyo hiyo, Rais anasikika akizungumza yafuatayo kwa unyenyekevu mkubwa (kuanzia dakika ya 10:03):

"…. mimi Magufuli ni nani hata wanione na kuniamini kati ya wengi. Kwa kweli sina cha kuwalipa wazee wangu hawa (Mkapa na Kikwete) zaidi ya kulinda heshima yao, na imani yao kwangu."

Katika nukuu hii, Rais anaibua dhana ya “kutokustahili”, ingawa kwa namna ambayo siyo ya moja kwa moja, na kuashiria kuwa, wako wengi ambao wangeweza kupewa nafasi ambazo yeye amezishika katika safari yake ya uongozi.
Je, Mheshimiwa Rais anapozungumzia “kupewa” Urais anarejea maana ipi hasa? Ya Mzee Moyo, ambaye hakumuona ana vigezo (vya kutosha)? Au ya Rais mstaafu – Kikwete – ya kwamba kura “zilimwangukia”, na hivyo ni ushindi wa bahati, ambao wananchi waliufanya “stahili” baada ya kuuhalalisha kwenye kura, na hivyo kustahili shukrani?

Na inawezekana ni Mwenyezi Mungu alitaka lake liwe, maana “wakati wake (Magufuli) ulikuwa umefika”, ikiwa tutaazima busara ya Mzee Thabit Kombo, akimshauri Kikwete, na kumsihi awe na subira, miaka mingi kabla ya kufanikiwa kutimiza ndoto yake, miaka kadhaa baadaye.
Sisi ni nani hasa hadi tustahili kufahamu Mheshimiwa Rais alikuwa na maana gani?

Na, pengine, kama asemavyo January Makamba, mgombea mwingine ambaye wakati wake ulikuwa bado haujafika, "Mungu humpa ampendaye. Mungu humnyima ampendaye."

Hatelezi.

Wednesday, May 15, 2019

Spika na Naibu Spika: Uhusiano wenye Utata

Tatizo si Dakta Tulia, Tatizo ni Naibu Spika

HIVI karibuni, wabunge wawili wa  Chama cha Demokrasia na Maendeleo (Chadema), Peter Msigwa wa Iringa Mjini na Godbless Lema wa Arusha Mjini, walihoji kupitia mitandao ya kijamii kuhusu nini hasa kinamfanya Naibu Spika wa Bunge, Dk. Tulia Ackson, kuonekana kwenye ziara ya Rais John Magufuli iliyokuwa inaendelea mkoani Mbeya.
Ni swali ambalo limejengwa kutokana na misingi miwili; wa kwanza wa kikatiba, kwamba ziara ya Rais Magufuli ni ya kiserikali na Tulia kama mmoja wa viongozi wa Bunge hahusiki na, pili, ukweli kwamba Naibu Spika huyo hata si mbunge au mwakilishi wa watu wa Mbeya. Anafuata nini huko? Labda ndilo swali linaloulizwa.
Kabla sijaingia kwa undani kueleza mtazamo wangu kuhusu jambo hili, ningependa kidogo kuweka muktadha (context) wa jambo lenyewe. Na muktadha wenyewe uko hivi.
Tangu kurejeshwa kwa mfumo wa vyama vingi hapa nchini mnamo mwaka 1992, Tulia ndiye Naibu Spika mwenye uzoefu mdogo wa kisiasa kuliko mwingine yeyote katika historia ya Bunge hilo.
Naibu Spika wa Bunge la 1990 hadi 1994 alikuwa ni Pius Msekwa. Wakati anakuwa Naibu Spika, Msekwa tayari alikuwa kiongozi kwa takribani miaka 20. Mwaka 1977 wakati TANU ikiungana na ASP kuunda CCM yeye ndiye aliyekuwa Katibu Mtendaji wa kwanza wa chama tawala wakati huo. 
Na Msekwa tayari alishakuwa mbobezi wa masuala ya Bunge, akiwa amejifunza kupitia utendaji wa Bunge la Mkoloni hadi Bunge la kwanza la Tanzania huru. Uzoefu huu ulimsaidia sana katika utendaji wa shughuli zake.
Kati ya mwaka 1994 hadi mwaka 2005, Msekwa alikuwa Spika akihudumiwa na manaibu wawili; kwanza Philip Marmo na halafu Juma Jamaldini Akukweti (RIP). Wakati Akukweti anakuwa Naibu Spika, tayari alikuwa Mbunge wa Tunduru tangu mwaka 1990. Kwa hiyo, aliipata nafasi hiyo wakati tayari akiwa na miaka 10 ndani ya Bunge.
Katika Bunge la mwaka 2005 hadi mwaka 2010, Naibu Spika alikuwa ni Anne Makinda. Mama huyu tayari alikuwa na uzoefu bungeni wa zaidi ya miaka 25 wakati akipata nafasi hii.
Jambo moja ambalo watu wengi hawalijui ni kwamba Makinda ndiye mwanasiasa pekee hapa nchini ambaye amewahi kuwa Waziri wa Nchi Ofisi ya Waziri Mkuu (Bunge) au Mnadhimu Mkuu wa Serikali bungeni chini ya mawaziri wakuu watatu tofauti; Edward Sokoine, Salim Ahmed Salim na Cleopa Msuya.
Huyu sasa ndiye mtu aliyekuwa Naibu Spika wakati wa Bunge la Tisa lililoongozwa na Samuel John Sitta (RIP).
 
Kati ya mwaka 2010 hadi mwaka 2015, Naibu Spika alikuwa ni Job Ndugai ambaye naye alikuwa na uzoefu wa miaka zaidi ya 10 bungeni lakini pia akiwa amewahi kuwa Mwenyekiti wa Kamati ya Bunge ya Ardhi na Mazingira. 
Tulia, kwa upande wake, amekuwa Naibu Spika akiwa ametoka kuwa Mjumbe wa Bunge la Katiba kwa kipindi kifupi akiwa Naibu Mwanasheria Mkuu wa Serikali. Uzoefu wake huu kwa ujumla unaweza kuwa na kipindi kisichozidi mwaka mmoja. Hivyo, alikuwa hajawahi kushika wadhifa wowote wa uongozi wa kitaifa kabla ya hapo au wa kuchaguliwa ndani ya Bunge la Jamhuri ya Muungano. 

Kwa maana nyingine, huyu ndiye Naibu Spika aliyeingia bungeni akiwa ‘mwanafunzi’ ama 'mwanagenzi' na hana uzoefu wala 'uzeefu' wa aina yoyote  wa Kibunge kulinganisha na watangulizi wake.

Lakini kuna jambo moja ambalo pia ni lazima nilieleze ili kukamilisha muktadha huo niliousema. Tulia pia ndiye Naibu Spika aliyeingia kwenye wadhifa huo katika mazingira tofauti na watangulizi wake.
Mara tu baada ya Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2015 na baada ya Ndugai kuapishwa uspika, Spika alipata matatizo ya kiafya yaliyosababisha aende nje ya nchi kutibiwa. Kwa maana hiyo, Tulia hakuanza majukumu yake kama Naibu Spika. Kimantiki alianza kama Spika kwa sababu ya kutokuwepo nchini kwa Ndugai.
Mimi ni mmoja wa watu walioshangazwa baada ya kumuona Tulia akihudhuria mkutano wa Kamati Kuu ya CCM katika siku za awali za utawala wa Rais Magufuli. Kwa kawaida, Spika ni mjumbe wa Kamati Kuu lakini haikuwahi kutokea Naibu Spika kuhudhuria. Lakini Tulia alipata nafasi hiyo.
Hivyo, kwa hali yoyote ile, Dk. Tulia Ackson, ndiye aliyekuwa Spika wa Bunge la Tanzania kwa walau mwaka wa kwanza wa Bunge hili la 10. Uzoefu huu wa Tulia ni mojawapo ya matatizo ambayo nitakuja kuyaeleza huko mbele.
Mjadala huu wa Tulia ulinirudisha nyuma hadi mwaka 2004 wakati nikiwa mwandishi anayechipukia wa gazeti la Mtanzania. Siku moja nilipata bahati ya kuzungumza na marehemu Akukweti katika Ofisi Ndogo ya Bunge hapa Dar es Salaam. 
Nilimsikia Akukweti akilalama kupitia mazungumzo ya simu kwamba hatakiwi kuzunguka na gari la Naibu Spika wakati akiwa katika shughuli zisizo za kumwakilisha Spika.
Picha niliyoipata wakati natoka katika mazungumzo yangu na Akukweti ilikuwa kwamba Msekwa alikuwa akiamini kwamba cheo cha Naibu Spika kinaishia ndani ya Bunge na hakitoki nje. Kwake yeye, Bunge lina kiongozi mmoja tu ambaye ni Spika na, hivyo, Naibu wake majukumu yake yanaishia ndani ya ofisi za Bunge na si nje. 
Kuna kipindi nilikuwa napata michapo kutoka kwa wafanyakazi wa Bunge. Walidai Akukweti alikuwa amepania kuwania nafasi hiyo mara baada ya uchaguzi wa 2005 hata kama Msekwa mwenyewe angewania. Eti kwamba alikuwa tayari kuwania nafasi hiyo na bosi wake huyo.
Kwa bahati mbaya, sarakasi na mitandao ya uchaguzi wa mwaka 2015 ulimweka Sitta katika Uspika. Akukweti akaishia kupata cheo cha Mnadhimu Mkuu wa Serikali Bungeni; bila shaka ikizingatiwa uzoefu wake kama Naibu Spika wakati wa Bunge lililotangulia. Msekwa aliamua kustaafu moja kwa moja.
Katika Bunge la Sitta, kwa sababu ya uzoefu wa wawili hao; yeye na Makinda, misuguano haikukosekana. Lakini mbunge huyo wa zamani wa Urambo alimweka Makinda ‘bize’ na shughuli za kibunge za nchi za Kusini mwa Afrika (SADC) na Afrika Mashariki (EAC) kiasi kwamba hakuwa na ushawishi sana bungeni.
Kimsingi, ili kuepuka kuwa na nguzo mbili za utawala bungeni; Sitta aliamua kwamba Makinda asitulie sana bungeni na awe mbali kwa kadri itakavyowezekana. Leo hii, wakati tukizungumzia ‘utukufu’ wa Bunge la Tisa, sote tunamzungumzia Sitta na Makinda huwa hayupo katika ngano za taasisi hiyo. Anaibuka kwenye ngano za Bunge la 10.
Wakati Makinda akiwa Spika, uhusiano pia na Ndugai haukuwa wa kuvutia. Kuna wakati Ndugai alishangazwa baada ya kupanga kwenda kumsalimia Makinda ofisini kwake na kuambiwa kwamba amesafiri kwenda nje ya nchi kwa siku kadhaa nyuma pasipo yeye kujua.
Na nakumbuka kuna wakati kulikuwa na maneno kwamba kulikuwa na maelekezo kutoka Ofisi ya Spika kwamba endapo kutakuwa na hoja nzito dhidi ya serikali, Ndugai asiruhusiwe kukalia kiti kwa maelezo kuwa hakuwa na simile na serikali. Ikitokea kuna hoja nzito dhidi ya serikali, kiti angekalia Makinda mwenyewe au mmoja wa wenyeviti wa Bunge ambaye Spika angekuwa anamuona anafaa kwa jukumu hilo.
Kwa wafuatiliaji wa masuala ya Bunge, watakumbuka kwamba miaka miwili iliyopita, kulikuwa na maneno maneno kwamba hali si shwari baina ya Ndugai na Tulia. Watonyaji walikuwa wakieleza kwamba Ndugai hakuwa chaguo la Magufuli na kuwa Tulia ndiye hasa mwana mpendwa wa Ikulu. Maneno hayo sasa hayapo.
Lakini hiyo ni 'stori' ya siku nyingine, si leo.
Maoni yangu ni kwamba Tulia ameingia bungeni akiwa kijana na mwenye matamanio ya kufanya makubwa. Bahati mbaya ni kwamba nafasi ya Naibu Spika haimpi fursa ya kutimiza yale aliyoyapanga au anayoona yanafaa kufanyika. Kwa nini?
Hii ni kwa sababu Bunge lina upungufu mmoja mkubwa; hakuna majukumu ya kipekee ya Naibu Spika yaliyoainishwa kisheria. Tatizo hili linasababisha Naibu Spika awe ni mtu wa kukaa tu kutegemea huruma ya bosi wake kumpangia majukumu au kutokuwepo kwa bosi huyo. Kama bosi hatampa cha kumfanya, Naibu Spika anabaki na cheo chake tu pasipo majukumu.
Sasa, kwa bahati nzuri, huko nyuma, manaibu walikuwa ni watu waliokuwa na majukumu mengine ya kuwafanya wawe na shughuli za mara kwa mara. Msekwa alikuwa tayari amejijengea jina katika dunia ya kibunge na alikuwa pia mjumbe wa bodi mbalimbali za mashirika ya umma. Akukweti na Ndugai walikuwa na majimbo na hivyo walikuwa na watu wa kuwashughulisha.
Tulia hana jimbo. Yeye ni mbunge wa kuteuliwa na Rais. Nikimnukuu mmoja wa wabunge waandamizi; “Jimbo la Tulia ni Ikulu”. Huyu ni kijana, msomi na mwenye matamanio makubwa ya kisiasa baada ya kuwa ameonja mojawapo ya madaraka ya juu kabisa hapa nchini. Ukweli huu kwamba kwa nafasi yake anatakiwa kukaa tu na kusubiri apangiwe kazi na bosi haukai vizuri na yeye. 
Damu inamchemka. Anataka kufanya kazi. Anataka sasa kutimiza ndoto zake.
Nadhani Tulia ana misheni mbili kwa sasa; moja ni kuweka jimbo lake la Ikulu salama na pili ni kutafuta jimbo la uchaguzi ili katika Bunge lijalo asipate taabu hii ya kukaa bila kazi.
 Si siri kwamba anataka ubunge katika mojawapo ya majimbo ya mkoa wa Mbeya. Na kuwepo kwake mkoani humo wakati wa ziara ya Rais kumeua ndege wawili kwa jiwe moja;  ameweka jimbo lake salama lakini pia kapata nafasi ya kuzidi kujitambulisha kwa Rais. 
Mtazamo wangu ni kwamba suluhisho la kudumu la migogoro na sintofahamu  zinazojitokeza mara kwa mara katika ofisi hii ya Bunge zinaweza kuondolewa tu kwa walau kutengeneza majukumu yanayoeleweka na ya kipekee ya ofisi ya Naibu Spika.
Utaratibu huu wa Naibu Spika kutegemea tu fadhila za Spika kuendesha ofisi yake unaweza kuja kuleta shida kubwa zaidi huko baadaye. Spika atabaki kuwa Mkuu wa Mhimili wa Bunge. Lakini itapendeza kama kutakuwa walau na kifungu kidogo cha sheria za kibunge kinachoeleza kuhusu majukumu ya kipekee kabisa ya Naibu Spika.
Yale ambayo kila anapoamka asubuhi kwenda ofisini, anajua kabisa kwamba hayo ndiyo ya kwake na si ya mwingine. Kama Spika, kwa hisani yake, akiona kuna umuhimu wa kumuongezea mengine ya hapa na pale, hilo litakuwa jambo zuri.
Lakini, la kwanza kabisa, ni kwamba ni lazima ‘Tulia’ mwingine atakayekuja huko baadaye, aikute ofisi ina kazi za kufanya ili atulie ofisini.

Tuesday, May 14, 2019

Abortion: An Elephant in the Room?

Abortion: An Elephant in the Room?

Mwanahamisi 'Mishy' Singano

On 18 January 2016, the African Commission on Human and People’s Rights (ACHPR), through a mechanism of the Special Rapporteur on the Rights of Women in Africa and in line with the Resolution on the Health and Reproductive Rights of Women in Africa – 2007, launched a continental Campaign for the Decriminalization of Abortion. Even though it is deemed an illegal and criminal act, WHO estimates that 6 million unsafe abortions occur in Africa every year, resulting into 29,000 deaths, countless injuries and disabilities. Unsafe abortions also account for almost 30% of maternal mortality and mobility.

The numbers are alarming, despite the fact that they are conservative estimates due to the illegality of the matter itself. Yet, the moralists are up in the arms to ensure abortion continue to be a criminal act. And they generally do so while shaming and condemning every woman who does so. 

What moralists are generally good at is ignoring the stories of women at the center of the equation while refusing to grant them the ‘right of choices’ and ‘autonomy of their bodies.’ Sara, for example, was deeply in love with a man who she used to believe is ‘heavenly sent’, ‘the love of her life.’ The passion, romance and excitement led to unplanned pregnancy. For her body, like that of many other women, there are times when the biology does not match the math, and this was it for her.

 Confused as she was, Sara informed the ‘love of her life.’ The guy plainly said to her that he isn’t ready to be a father. He thus left her with two choices; keep the pregnancy on your own – count me out of the life of the child, literally saying, I don’t know you, or abort. 

 While other men will at least hand over the money needed to do the procedure as illegality makes it expensive, Sara had to do it on her own. She figured out that raising a fatherless child in her situation was not an option either. Complications kicked in, both physically and emotionally. The worst part was that she had no one to talk to as the stigma makes it impossible to seek advice and support from friends.

In her case, the only person she could freely and confidently talk to was the ‘love of her life.’ But he conveniently decided to disappear. Sara recalls a number of sleepless nights, the amount of self-prescribed medication, deteriorating health, poor productivity and many more. In her view, they are the product of criminalization.

As I listened to Sara, I decided to put on my feminist headphones. It was then that I started to hear the patriarchy drumming load.The moralists will condemn Sara for undergoing abortion. Most likely no one will point a finger to the ‘love of her life’ for pushing her to the limit with no support whatsoever. They may even say she was careless by not using protection or modern contraceptives and, even after the fact, her alternative/choice should have only been pro-life.

Sara's story is not unique. What the ‘love of her life’ did is not new either. Men are generally increasingly embracing their rights to sexual pleasure with decreasing a sense of responsibility of the outcomes – as they call it, ‘no string attached.’ Women, on the other hand, have to constantly be on the alert of the outcomes of the pursuit of sexual pleasure, with millions of strings attached to it. 

Picture this if you are into patriarchy:

You want to enjoy your right to sexual pleasure, when and how you want it

You refuse to guarantee access to reproductive services that speaks to her body, needs and lifestyle

You decide to abandon her pregnancy claiming #IamNotReadyToBeAFather

You chase her from school for being pregnant 

You deny her safe abortion

You condemn her to life of hopelessness 

After all that, you call her names and devalue her dignity

How unjust!

Sadly, most of us, even in the spaces that we should be talking about abortion, are not doing so. It’s a big elephant in the room. A question of morality and ‘foreign imposition’ conspiracy becomes the go-to narratives every time a woman stands up for abortion. 

Now I will not be surprised if the only responses this blog post gets are insults and/or quotes from religious scriptures. However, I would like to challenge anyone who is tempted to respond to, first, focus on the role of the men. Yes, the likes of  the ‘love of her life’ and what they should practically and fairly do to that end. 

If you ask me, the quick and easy way out is vasectomy – yes, every man should do that if you are not ready to be a father. I find it odd to allow men to shoot guns full of bullets while expecting women to master the art of escaping bullets. And if she dies from them then it’s her fault for not knowing the latest technics. But a killer walk away freely. This is so unfair. 

A fair world would give men empty guns and, I guarantee you, there will be no pregnancy to abort.

Monday, May 13, 2019

Colloquium on Africa and Racial Capitalism


Sunday, May 5, 2019

Maisha ya Mengi Yalivyotugusa Wengi

MAISHA YA DK. REGINALD ABRAHAM MENGI YALITUGUSA WENGI KWA NAMNA NYINGI

NA

RONALD B. NDESANJO

Asubuhi ya Mei 2 Watanzania wengi waliamka na habari za simanzi kufuatia kifo cha Dk. Reginald Abraham Mengi kilichotokea huko Dubai-Falme za Kiarabu. Si kawaida yangu kuandika taabini pale watu maarufu wanapotangulia mbele ya haki. Ila kwa Dk. Mengi imenilazimu kufanya hivyo. Nitafafanua hapa.

 Dk. Mengi ni mmojawapo kama si Mtanzania pekee (mweusi/mwafrika) ambaye amepata mafanikio makubwa sana kiuchumi tangu tupate Uhuru na pengine hata kabla ya hapo.  Kwa kipindi chote cha historia ya uchumi wa Tanganyika (na baadaye Tanzania), mafanikio makubwa ya kiuchumi yalikuwa yakihusishwa (kuwahusu) zaidi Watanzania wenye asili ya Kiasia hasa Waarabu na Wahindi. Kutokana na mafanikio yake makubwa kiuchumi, Dk. Mengi alionekana ni shujaa kwa kuvunja desturi hii na kujipambanua kuwa “anaweza.” 

Binafsi nadhani kuweza huko ni jambo liliompa Dk. Mengi upekee wa aina yake. Hivyo, naweza kusema kuwa watu wengi tulimtazama Mtanzania huyu kwa namna ya pekee kidogo. Katika taabini hii nitaeleza, japo kwa ufupi, namna nilivyomtazama na kumfahamu.

Katika kipindi cha uhai wake nilibahatika kumuona ana kwa ana mara mbili tu. Mara ya kwanza ilikuwa ni mwaka 2000 (kama nakumbuka vizuri) kule mjini Moshi-Kilimanjaro. Wakati huo Dk. Mengi alikuwa amekuja kufunga msimu wa mashindano ya mpira wa wavu ya Bonite (Bonite Volleyball Championship). Mashindano haya yalianzishwa mwishoni mwa miaka ya themanini chini ya udhamini na usimamizi wa kampuni ya vinywaji baridi ya Bonite, mojawapo ya makampuni aliyokuwa akiyamiliki. 

Mara ya pili kumuona Dk. Mengi ilikuwa ni takribani miaka saba baadaye, wakati huo nikiwa mwanafunzi wa shahada ya kwanza pale Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (UDSM). Siku hiyo alikuwa mgeni mualikwa katika kongamano la masuala ya ujasiriamali liliokuwa limeandaliwa na baadhi ya wanafunzi wa chuo hicho. Nakumbuka mmojawapo wa waratibu wa kongamano hilo alikuwa ni Ndugu Jokate Mwegelo ambaye kwa sasa ni Mkuu wa Wilaya ya Kisarawe, Mkoani Pwani. 

Wakati ule Mheshimiwa Jokate alikuwa tayari anajihusisha na masuala ya ujasiriamali pamoja na kuwa mwanafunzi wa shahada ya kwanza pale UDSM. Nadhani lengo la kumkaribisha Dk. Mengi lilikuwa ni kutaka kupata uzoefu wake katika biashara. Pengine lilikuwa na kuwapa wanafunzi hamasa ya mambo ya ujasiriamali. 

Miongoni mwa wageni wazungumzaji alikuwepo pia mwandishi maarufu wa riwaya nchini na mjasiriamali, Erick Shigongo. Nakumbuka wakati wa hotuba yake Ndugu Shingongo alionesha hamasa kubwa ya kufanikiwa zaidi kiuchumi kwa kumwambia maneno ya kimombo Dk. Mengi kuwa anamfuata huko aliko (kiuchumi); ….“I am coming brother”…. Sijajua amefika hatua gani katika safari yake ya kumfuata mwenzake kwenye mafanikio ya kiuchumi na kijasiriamali. Wacha nirejee kwa Dk. Mengi.

Tangu mwishoni mwa miaka ya themanini na nusu ya kwanza ya miaka ya tisini niliifahamu zaidi (kwa kusikia) chapa ya Industrial Promotion Projects(IPP) kuliko hata mwenyewe Ndugu Mengi (wakati huo hajawa Dakta). Hii ilikuwa hasa kupitia matangazo ya redioni ya bidhaa zilizokuwa zikitengenezwa/kuzalishwa na makampuni mbalimbali ya IPP. Kilichokuwa kikinivuta zaidi ni kile kibwagizo cha lugha ya kimombo cha “IPP Cares for You” ikimaanisha “IPP inakujali” kilichokuwa kikisindikiza tangazo la kila bidhaa ya IPP. 

Binafsi nadhani huu ulikuwa ubunifu wa hali juu katika ujenzi wa chapa (brand building). Kwa kiasi kikubwa, dhana ya “kujali” ndiyo ilikuja kuwa msingi wa “falsafa” ya Dk. Mengi hasa katika mambo ya jamii; “mtu anayejali wengine” kama alivyokuwa akijinasibu mwenyewe na wengi walivyokuwa wakimtazama. Sina hakika kama mambo haya mawili yalikuwa na uhusiano ama ilitokea kwa bahati tu (coincidence).

Kati ya mwaka 1994 na 1995 kulitokea kile ninachoweza kukiita “Mapinduzi ya Sekta ya Habari” kufuatia kuanzishwa kwa vyombo binafsi vya habari hasa vituo vya redio, televisheni na magazeti. Kati ya hivi zilikuwa ni Radio One Stereo (Sasa Radio One) na Independent Television (ITV). Wakati ule kituo maarufu (cha redio) kilikuwa ni Radio Tanzania Dar es Salaam (RTD). Ujio wa vyombo vipya ulileta hamasa kubwa kutokana na mpangilio wa vipindi ambao ulionekana wa kisasa na wenye mvuto hasa kwa vijana. 

Japo nilikuwa nina umri mdogo sana wakati ule bado nakumbuka vyema jinsi watu walivyokuwa wanafurahia vipindi hasa vya muziki mpaka kufikia hatua ya kurekodi katika kanda za kaseti. Mimi ni mpenzi wa Muziki wa Hip Hop na hasa wa wasanii nguli kama Marehemu Tupac Shakur wa Marekani. Mara ya kwanza kumsikia Tupac Shakur ilikuwa ni kupitia Radio One Stereo. Bahati mbaya ndipo alikuwa amefariki kwa shambulizi la risasi. 

Nakumbuka watangazaji maarufu wakati ule walikuwa ni DJ Rankim Ramadhani na Misanya Dismas Bingi (wote hawa wameshatangulia mbele ya haki). Hawa niliwafahamu kwa sababu walikuwa wanafanya vipindi vya usiku muda ambao tuliweza kukamata mawimbi ya redio. Hizo ni zama za Chombeza Time. 

Upande wa televisheni ya ITV nako mambo yalikuwa moto moto. Bado nayakumbuka sana yale matangazo ya bidhaa za IPP kama sabuni ya Revola. Kuna wakati ulizuka uvumi kuwa wale mabinti warembo waliokuwa katika matangazo yale walikuwa watoto wa Dk. Mengi. Ni katika kipindi hicho ndiyo nilianza kumsikia mtu aliyekuwa nyuma ya IPP,  Radio One Stereo na ITV; Reginald Mengi, tajiri mkubwa Tanzania na Mtanzania mzaliwa wa Machame, Kilimanjaro. 

Kati ya mwaka 1997 na 2000 “nilibahatika” kusoma katika Shule ya Sekondari ya Lyamungo iliyoko Machame Wilayani Hai, Mkoa wa Kilimanjaro. Shule hiyo ilikuwa kijijini Lyamungo jirani kabisa na kijiji cha Nkuu alikozaliwa Dk. Mengi. Pamoja na mambo mengine, shauku yangu kubwa baada ya kufika shuleni ilikuwa ni kupaona nyumbani kwa Mengi; tajiri mkubwa kabisa wa Tanzania na “mzawa” haswa! Nilikuwa nimefahamishwa na wanafunzi wenzangu wanaotokea maeneo ya Machame kuwa nyumbani kwa Mengi hapakuwa mbali toka shule yetu ilipo na siku muafaka ikifika nitapaona tu. 

Hatimaye siku yenyewe ikawadia. Ilikuwa ni safari ya kwenda shambani eneo la Maili Sita pembezoni na barabara kuu ya Moshi-Arusha. Safari ilianzia kijijini Lyamungo kupitia Nkuu, Makoa, Machine Tools (kilichokuwa kiwanda cha vipuri vya mashine) na hatimaye Maili Sita. Tulipofika kijiji cha Nkuu nikakaa tayari kupaona kwa Mengi. Punde nikaoneshwa uzio wa bogavilia (bougainvillea) ambao kwa ndani nadhani kulikuwa na ukuta. Ndani ya uzio kulikuwemo nyumba ya kifahari hasa ukizingatia mazingira na aina ya nyumba zilizokuwepo maeneo ya jirani. Pia niliona gari la kifahari (nadhani ilikuwa Mercedes Benz ile) katika eneo la maegesho. 

Niliweza kuyaona yote haya kwa sababu nilipanda juu kabisa kwenye bomba za lori la shule. Kwa kweli ilikuwa siku ya kipekee kwangu kwani hatimaye nilipaona alipozaliwa tajiri mkubwa mzawa wa Tanzania. Nakumbuka niliporejea nyumbani wakati wa likizo niliwatambia sana wenzangu kuwa nimeshapaona nyumbani kwao Mengi na shule yetu iko kijiji cha jirani na hapo. 

Sasa nizungumzie kidogo kuhusika kwa Dk. Mengi katika harakati za uhifadhi wa mazingira nchini Tanzania; jambo ambalo binafsi nililiona la kipekee na kupongezwa pengine kwa sababu ni eneo ninalifanyia kazi. Kati ya mwaka 1997 na 2006 Dk. Mengi alikuwa Mwenyekiti wa Baraza la Taifa la Usimamizi wa Mazingira (NEMC). Karibu robo tatu ya uwenyekiti wake, sheria ya mazingira inayofanya kazi sasa na kusimamiwa zaidi na NEMC ilikuwa haijatungwa (sheria imeanza kufanya kazi mwaka 2005). 

Kwa kiasi kikubwa shughuli za/na uwepo wa NEMC vilianza kujulikana zaidi baada ya sheria hii kuanza kufanya kazi. Kabla ya hapo ni watu wachache walifahamu juu ya baraza hili na shughuli zake. Katika kipindi cha uongozi wake, Dk. Mengi alitumia nafasi na ushawishi wake kutia hamasa ya uhifadhi wa mazingira. Nakumbuka NEMC ilitajwa na kufahamika sana kipindi hicho. Nakumbuka mwaka 2004 nilipojiunga na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kusomea masuala ya mazingira baadhi ya jamaa zangu walikuwa wakinikejeli kuwa nataka kuwa kama Mengi; wakimaanisha kujihusisha na mambo ya uhifadhi wa mazingira.

Mnamo mwaka 2000 wakati Dunia inaingia katika karne ya 21 mpango kabambe wa Shirika la Umoja wa Mataifa wa Malengo ya Milenia ulianza rasmi. Lengo mojawapo ilikuwa ni uhifadhi endelevu wa mazingira. Hapa nchini Tanzania ilianzishwa kampeni kabambe ya Kitaifa ya upandaji miti (pamoja na mambo mengine) chini ya kitengo cha mazingira katika Ofisi ya Makamu wa Rais. 

Dk. Mengi alikuwa mstari wa mbele katika kampeni hiyo. Mbali na ushiriki wake kama mwenyekiti wa NEMC, amefanya kazi ya uhifadhi wa mazingira kwa takribani miaka 30 kupitia Kampuni ya Bonite aliyokuwa akiimiliki. Jambo hili ni somo muhimu sana kwa wafanyabiashara na makampuni makubwa kwani linawakumbusha kuwa wanao wajibu (na sio hisani) wa kustawisha mazingira ya kijamii na kiikolojia katika maeneo wanamofanya biashara zao au kuvuna malighafi zinazotumika katika shughuli zao za uzalishaji.

Katika kipindi cha karibu miongo mitatu, hivi ndivyo nilivyomtazama na kumfahamu Dk. Reginald Abraham Mengi.

Wednesday, May 1, 2019

Nani atawaandikia waandishi?

Nani atawaandikia waandishi?



NIMEYAKUMBUKA maneno haya mazuri ya Rais Thomas Jefferson wa Marekani aliyoyatoa zaidi ya karne tatu zilizopita lakini umuhimu wake ukiwa dhahiri hadi leo.
Na ikumbukwe kwamba wakati Jefferson akiyazungumza hayo niliyoyanukuu mwanzoni, alizungumza wakati kukiwa hakuna redio, televisheni wala mitandao ya kijamii. Leo hii, magazeti yameungana na vyombo hivyo vya kielektroniki kutengeneza himaya kubwa ya vyombo vya habari.

Lakini kuna tofauti nyingine kubwa; kwamba magazeti yaliyokuwa chanzo kikubwa cha habari wakati huo, leo hii yanaelekea kuwa si kitu tena na badala yake mitandao ya kijamii inaelekea kuwa na nguvu zaidi.

Labda niseme mapema kwamba hali hii mbaya iko kwa vyombo vyote vya habari lakini athari ni mbaya zaidi kwa vile vyombo ambavyo vilikuwa vimezoeleka (traditional media) zaidi ya hii mitandao ya kijamii (social media).
Mimi ninafahamu kwamba karibu vyombo vyote vya habari vilivyoko hapa nchini kwa sasa vimepunguza wafanyakazi wake katika lengo la kubana matumizi. Vile ambavyo havijapunguza wafanyakazi, vimeamua kuendelea kuwa na wafanyakazi wake ingawa sababu kubwa ni kwamba havina uwezo wa kulipa stahili zote za wafanyakazi wanaopunguzwa kwa mujibu wa sheria. Wafanyakazi hawa hawalipwi mishahara kwa wakati, wanaolipwa wengi wao wanalipwa ujira mdogo usiokidhi mahitaji na bahati mbaya zaidi ni kwamba watu wengi huku nje hawafahamu kwa sababu hakuna mtu wa kuandika madhila yanayowakuta wanahabari makazini kwao.

Katika kitabu chake maarufu cha Republic, mwanafalsafa mashuhuri wa Kiyunani, Plato, alipata kuhoji kuhusu changamoto ya ulinzi wa walinzi wetu. Naye Malenga wa Kirumi, Juvenal, alihoji Quis custodiet ipsos custodies yaani; Ni nani atatulinda dhidi ya walinzi wetu?” Leo hii, swali la namna hiyo hiyo linaweza pia kuulizwa kuhusu mustakabali wa waandishi wa habari wa Tanzania – kwamba “nani ataandika kuhusu waandishi?”
Lakini hilo ni jambo kwa ajili ya siku nyingine. Leo nijikite zaidi kwenye hali halisi ya vyombo vyetu na namna gani ya kutoka hapa.

Na nitangaze maslahi mapema. Mimi ni mwandishi wa magazeti. Hivyo, nitajikita zaidi huko kuliko kwenye vyombo vingine kwa sababu huku ndiko ninakufahamu zaidi.

Ieleweke kwamba athari za kufa kwa biashara ya magazeti haziko Tanzania pekee. Ni jambo ambalo linaumiza vichwa vya wengi katika tasnia hiyo duniani kote. Kama hakutafanyika jitihada za makusudi, magazeti mengi yatapotea katika uso wa dunia.

Tumeona hapa Tanzania namna ambavyo vyombo karibu vyote vya habari vinapitia katika wakati mgumu hivi sasa. Hali ni ngumu kwa vyombo vyote vya habari. Lakini kwa sababu magazeti ndiyo makongwe zaidi na njia yake ni ya kigeni (kusoma), hali inaonekana kuwa mbaya zaidi.

Idadi ya wasomaji imeshuka. Nayo idadi ya waandishi mahiri ambao wangeweza kuwa msaada mkubwa kuinyanyua sekta hiyo imepungua kwa sababu mbalimbali na matangazo kutoka serikalini ni kama yamekauka. Nimelielezea hili kwa ufupi katika mada yangu humu Udadisini iliyohoji: Kwa Nini Waandishi wa Safu Wanapungua?

Katika nchi ambayo, kihistoria, serikali ndiyo ilikuwa mtoaji mkuu wa matangazo, kitendo cha kupunguza matangazo kimeathiri kwa kiasi kikubwa wale waliokuwa wanategemea matangazo hayo kama chanzo kikuu cha mapato. Tanzania ni tofauti na nchi kama Kenya ambako sekta binafsi ina nguvu kibiashara kuliko serikali. Vyombo vya Kenya vinategemea zaidi matangazo kutoka sekta binafsi kuliko serikalini. Kwa Tanzania, kama nilivyoeleza, hali ilikuwa kinyume chake.
Ukiondoa matangazo, ni wazi pia kwamba vingi ya vyombo vya habari vya Tanzania havikuwa vimewekeza ipasavyo katika eneo la mitandao ya kijamii. Hadi leo, ni magazeti machache tu ambayo walau una uhakika wa kukuta toleo la mtandaoni likitoka kwa wakati.

Lakini tatizo si kuandika habari mtandaoni. Tatizo kubwa liko kwenye kufanya biashara na ubunifu unaofaa ili kukidhi kiu iliyopo. Magazeti yamezidiwa nguvu na watu binafsi na mitandao ambayo haina uwezo wa kutoa maudhui ya kutosha lakini inajua namna ya kufanya biashara.

Matokeo yake ni nini? Kuna matokeo ya aina mbili; ya kuonekana na yasiyo ya kuonekana hadharani walau kwa sasa. Lililo wazi ni kwamba mitandao inayoongoza kwa kuangaliwa na Watanzania wengi si ile ambayo inafanya uchambuzi makini wa matukio bali ni ile ambayo ina uwezo wa kutoa habari ‘chapchap’ na wakati mwingine zisizo na umuhimu wowote kwenye ujenzi wa taifa imara.
Angalia mitandao unayopenda kuitazama kufuatilia matukio na uone kama ina uhusiano wowote na kaulimbiu ya Tanzania ya Viwanda au ujenzi wa uchumi wa kati ifikapo mwaka 2025. Ni habari tu za chapchap na vipande, ukijumlisha na umbea, ngono, ulevi na burudani za hapa na pale. Hili ni rahisi kuliona.
La pili ambalo ndilo mwenendo (phenomenon) mpya kabisa katika tasnia ya habari hapa nchini ni tabia ya makampuni ya biashara kuanza kutangaza biashara zao kupitia watu binafsi badala ya magazeti au televisheni kama ilivyokuwa zamani. Kinachofanyika ni hiki:

 Kampuni X ilikuwa na mkataba wa matangazo kwa mfano na gazeti la Raia Mwema. Wakifanya uchunguzi na kubaini kwamba gazeti hilo sasa linauza nakala 70,000 kwa wiki badala ya 105,000 kama ilivyokuwa huko nyuma (huu ni mfano tu), kampuni hiyo inabadili mkakati.

Litamtafuta, kwa mfano tu, Mange Kimambi, ambaye anafuatiliwa na watu milioni tano kwenye ukurasa wake wa Instagram. Kwamba, kampuni hii inaona kwamba tangazo likitoka kwa Mange litasomwa na watu wengi kuliko likitoka kwenye gazeti linalosomwa na watu laki moja.

Kimsingi, ni nafuu zaidi kutangaza kwa watu binafsi kuliko kwenye magazeti au televisheni. Lakini, hii ni mbaya kwa sababu fedha ile iliyokuwa inaingia kwenye kampuni ya redio, luninga au magazeti ilikuwa inahudumia watu wengi zaidi badala ya mtu mmoja mwenye akaunti ya Instagram.

Hata hivyo, haya ni mawazo yangu mimi lakini inaonekana, kwa kadri muda unavyozidi kwenda, makampuni haya yanaanza kuwekeza zaidi kwa mtu mmoja mmoja badala ya kampuni kama ilivyokuwa zamani. Hivi ndivyo mfumo wa kibepari unavyofanya kazi.

Ndiyo sababu, kwa baadhi ya watu, ina maana kubwa sana kuwa na wafuasi wengi kwenye mitandao ya kijamii. Wafuasi wengi humaanisha fedha. Yapo makampuni ambayo kwao maudhui si kitu isipokuwa wanaangalia tu ni kwa kiasi gani watu wanaingia kutazama kurasa hizo za watu binafsi.
Tunatokaje hapa?

Kuna mambo kadhaa ambayo nadhani yakifanyika yanaweza kusaidia kupunguza mserereko huu kuelekea shimoni wa vingi ya vyombo vya habari hapa kwetu. 

La kwanza ambalo nadhani ni muhimu kufanyika ni kwa serikali kuamua kwa dhati kufanya tena biashara na vyombo vya habari. Nafahamu kwamba huko nyuma wapo maofisa wa serikali waliotumia vibaya upenyo wa matangazo kujiingizia fedha nyingi isivyo halali. Hata hivyo, kama mtangazaji namba moja, serikali haina budi kuchukua jukumu hili la kutoa matangazo yake kwa vyombo vya habari. 

Sina sababu ya kutaja majina. Lakini kuna vyombo vya habari vikifa nchi itapata hasara. Inawezekana hasara hiyo haitaonekana kwenye kizazi hiki. Ila, tusipobadili hali hii, pasipo shaka watoto watakaotokana na kizazi hiki watarithi nchi ya hovyo.
Yule Rais wa zamani wa Marekani hakukosea alipozungumzia umuhimu wa vyombo vya habari imara. Jukumu hili la kufanya biashara na vyombo vya habari haliwezi kukwepwa na serikali mpaka pale itakapojengwa sekta binafsi imara. Kwa hali ilivyo sasa, sekta yenyewe binafsi inachechemea.
Ninafikiri pia ni muhimu kwa vyombo vya habari vya Tanzania kuanza kufikiria kama sekta nyingine za uchumi. Kwenye sekta nyingine kama benki, teknolojia, mitaji nk, ni kawaida kwa kampuni kuungana na kuendelea na biashara zake. Nchini kwetu watu wako tayari kufa na tai shingoni.

Kuna magazeti yana waandishi wa habari wazuri lakini hawana mtaji. Kuna mengine yana fedha lakini kwa bahati mbaya hayana waandishi wazuri. Hawa wawili wakiungana, wanaweza kutengeneza kampuni moja yenye mtaji na waandishi wazuri.
Zikiendelea kama zilivyo zote mwisho wake ni mbaya tu. Yenye mtaji itashindwa kibiashara kwa sababu haina maudhui mazuri. Isiyo na mtaji itafilisika kwa sababu haina uwezo wa kuchapa gazeti. Usalama wa wawili hawa ni kuunganisha nguvu. 

Bahati mbaya ni kwamba hili halijawahi kutokea Tanzania walau katika kumbukumbu zangu. Hata hivyo, ukipatikana mfano mmoja na ukafanikiwa, itakuwa rahisi kwa wengine kuiga na mwisho utakuwa mzuri.

Nayaona makampuni ambayo yana uwezekano mzuri wa kuunganisha nguvu na kuwa kampuni nzuri zaidi. Lakini hili ni suala ambalo wamiliki wa vyombo hivyo kupitia jumuiya yao, yaani Umoja wa Wamiliki wa Vyombo vya Habari Tanzania/Media Owners Association of Tanzania (MOAT), wanaweza kushughulika nalo.

Lingine kubwa ni kufikiria uwezekano wa kufanya kazi kwa kushirikiana katika kazi kubwa na nzito za uchunguzi. Huwa napenda sana kutumia mfano wa ile kazi ya Panama Papers . Hii iliweza kushirikisha vyombo mbalimbali vya habari duniani.

Kitabia, vyombo vya habari vya Tanzania vimekuwa vikifanya kazi zake kwa kushindana kama ulivyokuwa utaratibu miaka ya nyuma. Hata hivyo, dunia inabadilika na sasa. Wenzetu wanafanya kazi kwa pamoja.

Uzuri ni kwamba, kwa kuandika michanganuo ya miradi (proposals), ziko taasisi kwa mfano Fuko la Vyombo vya Habari/Tanzania Media Fund (TMF) ya hapa kwetu, ambazo zinaweza kutoa fedha kwa ajili ya kazi zenye maslahi kwa taifa na dunia kwa ujumla. Kazi za namna hii zinaweza kufanya vyombo hivyo visaidiwe kifedha kutimiza majukumu yake na hilo litapunguza mzigo kwa vyombo husika.

Pia, vyombo vyetu vinatakiwa, pasipo shaka yoyote, kuikumbatia dunia hii ya mitandao ya kijamii. Kama Mange anaweza kupata wafuasi milioni tano, ina maana kuna vitu magazeti yetu yakifanya yanaweza kupata wafuasi milioni mbili, tatu au hata tano. Yakiweza hilo, ina maana yataendelea kuvutia makampuni kutangaza kwao badala ya kukimbilia kwa watu ambao kila kukicha wanaonesha wanakula kula, wanakunywa nini, wamelala na nani au kama wananyoa nywele zao za sehemu za siri au la.
Namna ya kufanikisha hili ni kuamua kuwekeza kwenye kupokea na kufanyia kazi ushauri wa wataalamu wa masuala haya ya mitandao ya kijamii. Ziko taasisi ambazo ziko tayari kuleta wataalamu wao katika nchi hizi zinazoendelea kufundisha namna ya kuingia katika dunia hii mpya. Wakati mwingine gharama pekee inakuwa ni muda tu wa kusikiliza mafunzo kwa sababu mengine yote yanakuwa yamelipiwa.
Lingine ni kutambua mchango wa makundi maalumu kama wanawake na vijana katika upashanaji wa habari. Sehemu kubwa ya wasomaji wa mitandao ya kijamii ni vijana na akina mama. Ni lazima maudhui yaliyomo kwenye vyombo vyetu yaangalie makundi hayo kwa jicho la pekee kabisa.
Kama una habari ambayo unajua haivutii vijana na wanawake kuisoma, ujue kabisa kwamba hapo hakuna habari. Hawa wanatengeneza sehemu kubwa ya wafuasi wa watu na taasisi katika mitandao ya kijamii. Ndilo soko lenyewe la habari hilo.
Mimi ni muumini wa dhana kwamba biashara ikiwa nzuri, vichwa vizuri vitavutiwa tu kujiunga na tasnia ya habari na wale waliokimbia wakiwa na mapenzi, wanaweza kuvutwa kurejea tena.
Lakini la kwanza, ni lazima biashara irejee kuwa nzuri.

Karibu kwenye ulingo wa kutafakari kuhusu tunapotoka,tulipo,tuendako na namna ambavyo tutafika huko tuendako/Welcome to a platform for reflecting on where we are coming from, where we are, where we are going and how we will get there

  © Blogger templates 'Neuronic' by Ourblogtemplates.com 2008

Back to TOP